Zmęczenie, a pasożyty?
Czy pasożyty mogą wpływać nie tylko na układ pokarmowy, ale też na nasze samopoczucie i poziom energii?
Coraz więcej badań wskazuje, że tak – a mechanizm może być zaskakująco prosty. Infekcje pasożytnicze uszkadzają jelita, zaburzają wchłanianie witamin z grupy B, powodują przewlekły stan zapalny i wpływają na mikrobiotę jelitową.
Razem może skutkować obniżonym nastrojem, zmęczeniem i brakiem energii.
Obniżony nastrój a pasożyty
Jednym z najlepiej przebadanych pasożytów w tym kontekście jest Toxoplasma gondii.
W dużym badaniu populacyjnym z Tajwanu (Lin et al., 2020) wykazano, że osoby z potwierdzonym zakażeniem T. gondii miały blisko pięciokrotnie wyższe ryzyko wystąpienia zaburzeń nastroju w kolejnych latach w porównaniu z osobami niezakażonymi.
Autorzy badania sugerują, że pasożyt może wpływać na układ nerwowy poprzez reakcję zapalną i zaburzenie metabolizmu neuroprzekaźników, takich jak serotonina czy dopamina.
Pełny artykuł badawczy dostępny jest tutaj: Lin H-A et al., 2020 – Cambridge University Press, Parasitology (PMC)
Podobne wyniki uzyskano w badaniu z Chin (Zhou i wsp., 2022). Naukowcy zauważyli, że osoby z przeciwciałami przeciw Toxoplasma gondii – czyli te, które miały kontakt z pasożytem – znacznie częściej doświadczały objawów obniżonego nastroju niż osoby bez zakażenia.
Pełny artykuł badawczy dostępny jest tutaj: Zhou et al., 2022 – Scientific Reports (Nature)
Witaminy B9 i B12 – klucz do energii i dobrego nastroju
Nie tylko sam pasożyt może wpływać na nastrój. Często pośrednią przyczyną pogorszenia samopoczucia są niedobory witamin B9 (kwasu foliowego) i B12 (kobalaminy). Niedobory te powstają właśnie podczas infekcji pasożytniczych.
Za co odpowiadają te witaminy?
- Witamina B9 (folian) – niezbędna do syntezy DNA, neuroprzekaźników (m.in. serotoniny i dopaminy) oraz procesów metylacji w mózgu.
- Witamina B12 (kobalamina) – kluczowa dla tworzenia osłonek mielinowych, czerwonych krwinek i przemian energetycznych w komórkach.
Niedobory tych witamin prowadzą do: zmęczenia, problemów z koncentracją, pogorszenia nastroju, a nawet anemii.
Jak się wchłaniają?
- B12 wymaga obecności tzw. czynnika wewnętrznego w żołądku i wchłania się w końcowym odcinku jelita cienkiego (jelicie krętym).
- B9 wchłaniana jest głównie w dwunastnicy i jelicie czczym przez wyspecjalizowane transportery.
Każde uszkodzenie błony śluzowej jelita lub zaburzenie mikrobioty może znacząco obniżać ich przyswajanie – i właśnie tutaj pojawia się rola pasożytów.
Pasożyty a witaminy z grupy B
W badaniu pediatrycznym (Ozturk et al., 2002) dzieci zakażone Giardia lamblia lub Enterobius vermicularis miały niższy poziom witaminy B12 w porównaniu z grupą zdrową. Po leczeniu przeciwpasożytniczym poziomy B12 wzrosły istotnie statystycznie, co potwierdza, że pasożyty bezpośrednio wpływają na wchłanianie tej witaminy.
Pełny artykuł badawczy dostępny jest tutaj: Ozturk et al., 2002 – Acta Tropica
Z kolei przegląd badań (de Benoist et al., 2018, Nutrition Reviews) potwierdza, że infekcje jelitowe – zwłaszcza glistnica (Ascaris lumbricoides) – mogą zwiększać ryzyko niedoboru B12, ponieważ pasożyty konkurują z organizmem o składniki odżywcze i uszkadzają nabłonek jelitowy.
Pełny artykuł badawczy dostępny jest tutaj: de Benoist et al., 2018 – PMC
W nowszym przeglądzie (Lai et al., 2025, Frontiers in Nutrition) autorzy podkreślają, że niski poziom witamin B9 i B12 jest jednym z najczęstszych niedoborów prowadzących do pogorszenia samopoczucia, apatii i spadku energii.
Pełny artykuł badawczy dostępny jest tutaj: Lai et al., 2025 – Front Nutr
Pasożyty, mikrobiota jelitowa i powrót energii
Pasożyty jelitowe, takie jak Giardia lamblia czy Ascaris lumbricoides, mogą powodować nie tylko problemy trawienne, ale też uczucie przewlekłego zmęczenia i osłabienia.
Podczas infekcji zaburzają równowagę mikrobioty jelitowej – spada liczba pożytecznych bakterii, co pogarsza wchłanianie składników odżywczych i wpływa na poziom energii.
Dobrą wiadomością jest to, że po skutecznym leczeniu organizm potrafi się zregenerować.
W badaniu klinicznym (Pryshliak et al., 2021) z udziałem pacjentów zakażonych Giardia lamblia i Ascaris lumbricoides zastosowano standardowe leczenie przeciwpasożytnicze, a u części uczestników dodatkowo probiotyk Saccharomyces boulardii CNCM I-745.
Po terapii osoby przyjmujące probiotyk miały:
- szybciej odbudowaną mikroflorę jelitową (Bifidobacterium, Lactobacillus),
- mniej objawów zmęczenia i lepsze samopoczucie,
- krótszy czas powrotu do pełnej aktywności.
Pełny artykuł badawczy dostępny jest tutaj: Pryshliak et al., 2021 – PMC
Podobne wyniki uzyskali Shukla i wsp. (2018, Journal of Parasitic Diseases) – po leczeniu giardiozy u dzieci obserwowano poprawę apetytu, wzrost poziomu energii oraz odbudowę mikrobioty jelitowej.
Pełny artykuł badawczy dostępny jest tutaj: Shukla et al., 2018 – Journal of Parasitic Diseases (PMC)
Wnioski
Utrzymujące się zmęczenie czy obniżony nastrój nie zawsze muszą mieć wyłącznie psychiczne podłoże.
Coraz więcej badań pokazuje, że infekcje pasożytnicze mogą pośrednio wpływać na nasze samopoczucie – przez zaburzenia wchłaniania witamin z grupy B, uszkodzenie błony śluzowej jelit i zachwianie mikrobioty.
Dobra wiadomość?
Organizm ma ogromne zdolności regeneracyjne. Odpowiednie leczenie pasożytów, uzupełnienie witamin B9 i B12 oraz wsparcie mikroflory jelitowej (np. probiotykami) mogą przywrócić energię, poprawić nastrój i wspomóc ogólne samopoczucie.
